STAY CONNECTED

Latest Tweets

FOLLOW US ON TWITTER

Subscribe to Newsletter

Would you like to receive our newsletter occasionally? To be notified about our new activities we’re working on? Subscribe to our newsletter and stay up-to-date.


Go to Contact

… and much, much, more …

CONNECT

Rregulli i të bërit biznes: Mendo globalisht, vepro lokalisht

June 19, 2019/0/0
Home / Blog / Editorial / Rregulli i të bërit biznes: Mendo globalisht, vepro lokalisht

Shkruan: Ilir Seferi

Pas 20 viteve të çlirimit pushteti qendror është ballafaquar me sfida të shumta për ndërtimin e shtetit duke shpresuar se të qenurit shtet do të thotë se mirëqenia ekonomiko-sociale zgjidhet me automatizëm. Në këtë kontekst gjithçka është monopolizuar me apo pa vetëdije nga pushteti qendror.

Niveli lokal është përqëndruar të jetë i varur nga pushteti qendror dhe të kërkojë në vazhdimësi ndihmë apo edhe donacione nga organizatat e huaja. Për qytetarin kjo krijon përshtypjen se kush është në pushtet qendror do të investonte më shumë në ato komuna prej nga vijnë apo e kanë edhe pushtetin lokal. Rast tipik është “Autostrada e Dukagjinit” e dirigjuar nga Ministria e Infrastrukturës e udhëhequr nga AAK, ose Parku i Biznesit në dispozicion për bizneset e rrjetit të bizneseve në Gjermani, afer Malishevës sepse Ministria e Tregtisë është udhëhiqet nga partia Nisma Social Demokrate, lider i të cilës vjen nga Malisheva.

Por, kjo nuk do të thotë se është gjithmonë e dëmshme, por është një indikacion se nuk ka një strategji dhe ekspertizë shtetërore afatgjate.

Avazi i mospërfilljes së Diasporës për bashkë-rregullimin apo bashkë-menaxhmin eventual të situatave dhe strategjive për zhvillim ekonomiko-politik tash e 20 vite po vazhdon. Dhe kjo, jo vetëm prej partive politike, por edhe institucioneve qendrore, ato lokale apo agjencive që do të duhej të bënin një ‘Marshall Plan’ për Kosovën.

Duke e parë këtë trend, dhe me sjelljen e një kulture ndryshe p.sh Germin por edhe kontaktet me rrjetet e bizneseit siç është Besa Foundation dhe Unioni i Bizneseve, për herë të parë duket të ketë lëvizje të duhur në komunën e Prizrenit. Komuna e Prizrenit nuk udhëhiqet nga partitë në pushtet, dhe me automatizëm nuk shpresojnë në investime kapitale nga qendra, prandaj organizimi i Forumit të Bashkë – Investimeve me Diasporën është një përpjekje në drejtim të duhur e cila do të duhej të pasonte nga të gjitha komunat në Kosovë.

Komunat janë njësi të pavarura dhe rrjedhimisht të obliguara të sjellin investime në territorin që e administrojnë. Anëtarët e Fondacionit Besa, në bazë të eksperiencës së tyre, besojnë se ky fillim edhe pse nuk do të sjellë shumë, do të vë në pah domosdoshmërinë e kyçjes direkte të Diasporës në bashkë-vendimmarrje.

Investimi në Kosovë nga Diaspora kërkon jo vetëm dëshirë dhe vullnet, por edhe kushte që janë të pashmangshme për zhvillimin veprimtarisë. Kushtet për zhvillimin normal të biznesit janë: resuret humane profesionale, treg për shitje të produktit, konkurrencë e lirë në mes të sektorëve privat dhe shtetëror, trajtim i shpejtë i konteksteve eventualene nëpër gjykata, larg politikës, taksa dhe dogana të favoreshme, fuqi punëtore e përballueshme, paga minimale të baraspeshuara në të dy sektorët shtetëror dhe privat.

Disa nga këto probleme janë evidente në Kosovë prandaj ne mendojmë që e vetmja mënyrë  e të bërit biznes është bashkëpunimi i kompanive të Diasporës me ato vendore.

Plotësimi i njëra-tjetrës është në favor të produktit kualitativ dhe konkurrent me shtetet e Bashkimit Evropian (BE). Ne kemi propozuar që kompanitë e Diasporës të bashkëpunojnë me kompanitë vendase në formën e Franchising (distributorë), e cila është e vetmja mënyrë që të kemi një situatë win-win.

Në qoftëse kompania nga Diaspora është Franchising-dhënës kurse kompania ekzistuese bëhet Franchising-marrës, atëherë do të kemi një bashkëpunim dhe shkëmbim të know how  BE-Kosovë. Më pas stafi ekzistues do të trajnohet në njërin nga shtetet e BE-së, dhe kësisoji produkti ka shumë gjasë të gjejë treg jo vetëm në Kosovë por edhe në BE. Tjerë faktorë nga kjo simbiozë do të jenë: konkurrenca e thithjes së fuqisë punëtore do të minimizohej,  risku i kapitalit kesh gjithashtu do të minimizohej, produkti do të bëhej shumë më konkurrues se ai që prodhojnë shtetet përrreth.

Rasti konkret është produkti SHELL në Kosovë! Fondacioni Besa i kishte shpalosur në vitin 2017 Konsulatës së Kosovës në Mynih një platformë të tillë. Kjo platformë ngërthen në vete edhe kthimin e të rinjëve, që kanë mësuar profesionin adekuat në vendet e BE-së, duke e pasuruar kështu Kosovën me resurse humane profesionale.

Këta të rinjë do të ktheheshin sepse në Kosovë do të kenë më shumë të hyra si franchisning-marrës sesa të qëndrojnë në BE si punëtorë të kualifikuar.

Per dikë tingëllon paradoksale, mirëpo faktet e këtij plani tregojnë saktë se interesi ekonomik është të jesh i „pavarur nën mbikqyrje“ siç e kemi quajtur ne.

Dështimi më i madh i ekonomisë kosovare ka ndodhur sepse investitori është lodhur deri në palcë duke paguar shuma marramendëse për privatizimin e kompanisë së tenderuar, e cila realisht ka qenë e falimentuar, duke mos pasur pastaj mundësi që të investojë në to.

Gjithashtu nuk është aspak e menqur nga Ministria e Diasporës dhe Investimeve Strategjike të sjell një ligj gjoja se investimi prej 15 milionë € është me prioritet nacional. Kjo qasje veçse trembë investitorin.

Invstitori kërkon mundësi me infrastrukturë ligjore dhe fizike, kushte të voliteshme, por jo edhe një pengesë 15 milionë €, për t’u quajtur “i vecantë”.

Dhe në fund fare dua të potencoj se në Bajern, Gjermani ekziston një rregull i pashkruar tek bizneset në të cilën thuhet: „Në një shtet ku ka shumë licenca, aty mos investo se ka korrupsion”.

Ilir Seferi është nën-kryetar i Fondacionit BESA, në Bayern të Gjermanisë. Ai është anëtar i grupit punues të Presidentit Paneuropa Bernd Posselt. Poashtu, Iliri është biznismen i sukseshëm në fushën e hotilerisë dhe turizmit.

Vështrimet dhe mendimet e shprehura në këtë shkrim nga autori janë krejtësisht personale dhe nuk pajtohen doemos me qëndrimet e Germin-it apo dhe partnerëve të tjerë të projektit.

Navigation
EN
SQ EN